
Taal en dialect
Tiroler woordenboekje
Griaß di! Met deze woorden kom je in Jochberg een heel eind: op de hut, op de piste en in het dorp.
Foto: Sebastian Staines · Unsplash
Tirolees in een notendop
Zo klinkt Tirol
Tirolees is Duits, maar dan met een eigen klank en eigen woorden. Het verschilt zelfs per dal: in het Oberland klinkt het anders dan in het Unterland, waar Jochberg ligt. Geen zorgen: in het dorp, op de hut en in de skischool spreekt iedereen ook gewoon Duits, en vaak Engels. Met een paar woordjes Tirolees maak je wel meteen vrienden.
- “Isch” in plaats van “ist”: “Isch des bärig!” (Wat is dat geweldig!)
- Werkwoorden op -sch bij “du”: “Mogsch wos trinkn?” (Wil je wat drinken?)
- Veel verkleinwoorden op -l, -erl of -ele, zoals Kracherl en Murmele (marmotje).
- Boven de 1.000 meter zegt iedereen al snel “du” tegen elkaar.
Begroeten
Groeten en afscheid
- Griaß di
- hallo, goedendag (informeel, tegen één persoon)
- Griaß enk
- hallo (informeel, tegen een groepje mensen)
- Grüß Gott
- goedendag: de beleefde groet in heel Oostenrijk
- Servus
- hoi én doei, tussen mensen die elkaar kennen
- Pfiat di / Pfiat enk
- dag, tot ziens. Komt van “Behüt dich Gott”: God behoede je
- Wiederschaun
- tot ziens (beleefd)
- Hawidere
- groet (“ik heb de eer”), ook een uitroep van verbazing
Handig
Woordjes voor elke dag
- Jo / Na
- ja / nee
- Ge?
- toch?, nietwaar?
- Ha?
- wat zeg je?, pardon?
- Eh
- toch al, sowieso
- Lei
- alleen maar, gewoon
- Olm
- altijd
- Iatz gehts auf!
- nu begint het pas echt!
- Dahoam
- thuis
- Bärig
- super, geweldig. “Isch des bärig!”: wat is dat geweldig!
- Mei schian!
- wat mooi!
- Fesch
- knap, mooi om te zien; ook een uitroep van enthousiasme
- Na schiach!
- wat lelijk!
- Gaudi
- plezier, lol, gezelligheid
- Grantig
- chagrijnig, slechtgehumeurd
- Pfuusn
- slapen
- Losn
- luisteren
Uitspraaktest
Oachkatzlschwoaf
betekent eekhoornstaart (Eichhörnchenschwanz). Het is hét bekende testwoord voor wie Tirolees wil leren: kun jij het zeggen zonder te haperen?
Op de hut
Eten en drinken
- Erdäpfel
- aardappelen: letterlijk hetzelfde woord als in het Nederlands
- Paradeiser
- tomaten
- Schwammerl
- paddenstoelen, meestal cantharellen
- Topfn
- kwark
- Schlag / Obas
- slagroom
- Semml
- broodje
- Marün
- abrikozen
- Keschtn
- kastanjes
- Goggelen
- eieren
- Fleischkas
- Leberkäse, een soort gebakken vleesbrood
- Graukas
- Tiroler grijze kaas: mager en pittig. Je houdt ervan of niet.
- Greaschtl
- Gröstl: gebakken aardappelen met ui en spek. Het recept
- Kaspressknödel
- platte kaasknoedels van oud brood en bergkaas. Het recept
- Schmandl
- zo heet Kaiserschmarrn in de Kitzbüheler Alpen. Het recept
- Kracherl
- frisdrank zonder alcohol, zoals de kruidenlimonade Almdudler
- Verlängata
- een “verlengde” zwarte koffie, een beetje zoals filterkoffie
- Weiß-Sauer
- witte wijn met spuitwater; Rot-Sauer is hetzelfde met rode wijn
- Mogsch a Schnapsal?
- wil je een (zelfgestookt) schnapsje?
- Hots gschmeckt?
- heeft het gesmaakt?
- Zol’n bitte!
- de rekening, alstublieft!
Buiten
Op de piste en in de bergen
- auffi / ochi
- omhoog / omlaag
- grodaus
- rechtdoor
- entn
- daarginds, aan de overkant
- Bichl
- heuveltje
- hei
- glad
- huscha
- koud
- eichèbiana
- flink onderuitgaan, bijvoorbeeld bij het skiën
- Béckè
- slee
- Båchofnwind
- föhn, de warme valwind; letterlijk “bakovenwind”
- Manggei
- marmot
- Tschurtschn
- dennenappels
- oschauscheich
- niet vrij van hoogtevrees
- Einkehrschwung
- skiërsgrapje: de laatste bocht, recht de hut in
Bronnen: Tirol Werbung, Tiroler Dialekt en het dialectwoordenboek van de Kitzbüheler Alpen (St. Johann in Tirol). De schrijfwijze verschilt per dal en per bron.
Ook handig