Bergdorp in de sneeuw

Taal en dialect

Tiroler woordenboekje

Griaß di! Met deze woorden kom je in Jochberg een heel eind: op de hut, op de piste en in het dorp.

Foto: Sebastian Staines · Unsplash

Tirolees in een notendop

Zo klinkt Tirol

Tirolees is Duits, maar dan met een eigen klank en eigen woorden. Het verschilt zelfs per dal: in het Oberland klinkt het anders dan in het Unterland, waar Jochberg ligt. Geen zorgen: in het dorp, op de hut en in de skischool spreekt iedereen ook gewoon Duits, en vaak Engels. Met een paar woordjes Tirolees maak je wel meteen vrienden.

  • “Isch” in plaats van “ist”: “Isch des bärig!” (Wat is dat geweldig!)
  • Werkwoorden op -sch bij “du”: “Mogsch wos trinkn?” (Wil je wat drinken?)
  • Veel verkleinwoorden op -l, -erl of -ele, zoals Kracherl en Murmele (marmotje).
  • Boven de 1.000 meter zegt iedereen al snel “du” tegen elkaar.

Begroeten

Groeten en afscheid

Griaß di
hallo, goedendag (informeel, tegen één persoon)
Griaß enk
hallo (informeel, tegen een groepje mensen)
Grüß Gott
goedendag: de beleefde groet in heel Oostenrijk
Servus
hoi én doei, tussen mensen die elkaar kennen
Pfiat di / Pfiat enk
dag, tot ziens. Komt van “Behüt dich Gott”: God behoede je
Wiederschaun
tot ziens (beleefd)
Hawidere
groet (“ik heb de eer”), ook een uitroep van verbazing

Handig

Woordjes voor elke dag

Jo / Na
ja / nee
Ge?
toch?, nietwaar?
Ha?
wat zeg je?, pardon?
Eh
toch al, sowieso
Lei
alleen maar, gewoon
Olm
altijd
Iatz gehts auf!
nu begint het pas echt!
Dahoam
thuis
Bärig
super, geweldig. “Isch des bärig!”: wat is dat geweldig!
Mei schian!
wat mooi!
Fesch
knap, mooi om te zien; ook een uitroep van enthousiasme
Na schiach!
wat lelijk!
Gaudi
plezier, lol, gezelligheid
Grantig
chagrijnig, slechtgehumeurd
Pfuusn
slapen
Losn
luisteren

Uitspraaktest

Oachkatzlschwoaf

betekent eekhoornstaart (Eichhörnchenschwanz). Het is hét bekende testwoord voor wie Tirolees wil leren: kun jij het zeggen zonder te haperen?

Op de hut

Eten en drinken

Erdäpfel
aardappelen: letterlijk hetzelfde woord als in het Nederlands
Paradeiser
tomaten
Schwammerl
paddenstoelen, meestal cantharellen
Topfn
kwark
Schlag / Obas
slagroom
Semml
broodje
Marün
abrikozen
Keschtn
kastanjes
Goggelen
eieren
Fleischkas
Leberkäse, een soort gebakken vleesbrood
Graukas
Tiroler grijze kaas: mager en pittig. Je houdt ervan of niet.
Greaschtl
Gröstl: gebakken aardappelen met ui en spek. Het recept
Kaspressknödel
platte kaasknoedels van oud brood en bergkaas. Het recept
Schmandl
zo heet Kaiserschmarrn in de Kitzbüheler Alpen. Het recept
Kracherl
frisdrank zonder alcohol, zoals de kruidenlimonade Almdudler
Verlängata
een “verlengde” zwarte koffie, een beetje zoals filterkoffie
Weiß-Sauer
witte wijn met spuitwater; Rot-Sauer is hetzelfde met rode wijn
Mogsch a Schnapsal?
wil je een (zelfgestookt) schnapsje?
Hots gschmeckt?
heeft het gesmaakt?
Zol’n bitte!
de rekening, alstublieft!

Buiten

Op de piste en in de bergen

auffi / ochi
omhoog / omlaag
grodaus
rechtdoor
entn
daarginds, aan de overkant
Bichl
heuveltje
hei
glad
huscha
koud
eichèbiana
flink onderuitgaan, bijvoorbeeld bij het skiën
Béckè
slee
Båchofnwind
föhn, de warme valwind; letterlijk “bakovenwind”
Manggei
marmot
Tschurtschn
dennenappels
oschauscheich
niet vrij van hoogtevrees
Einkehrschwung
skiërsgrapje: de laatste bocht, recht de hut in

Bronnen: Tirol Werbung, Tiroler Dialekt en het dialectwoordenboek van de Kitzbüheler Alpen (St. Johann in Tirol). De schrijfwijze verschilt per dal en per bron.